Pengenalan
Ceramah ini akan merangkumi kawasan berikut:
- perbezaan antara perjanjian haram dan kontrak batal;
- keadaan dan prinsip untuk mengetepikan kontrak haram dan batal;
- pendekatan yang diambil oleh Mahkamah dalam mengetepikan perjanjian haram dan kontrak batal; dan
- remedi yang tersedia kepada pihak-pihak untuk kontrak sedemikian.
Perbezaan Antara Perjanjian Haram dan Kontrak Batal
Sering kali, penulis, ahli akademik dan minda undang-undang memahami dan menggunakan perkataan kontrak haram dan batal secara saling bertukar.
Namun adakah terdapat perbezaan antara perjanjian haram dan kontrak batal?
Jawapannya ya.
Contoh mudah adalah ini. Katakan, saya beritahu anda bahawa jika anda bunuh Encik X, saya akan bayar anda RM100. Ini ialah kontrak haram kerana membunuh seseorang ialah perbuatan haram.
Jika saya berkata, saya akan jual pen ini kepada anda untuk RM0 (sifar ringgit), maka ia ialah kontrak batal kerana ketiadaan balasan. Jadi kontrak itu tidak haram tetapi ia ialah kontrak batal kerana ketiadaan unsur-unsur penting sesuatu kontrak.
Jenis ilustrasi di atas telah diperhatikan secara kehakiman dalam kes Kantilal v. Ranchhoddas [1953] AIR (Bombay) 98 di mana Mahkamah berkata yang berikut:
Sekarang, perlu diperhatikan bahawa perkataan haram dan batal sering digunakan secara longgar sebagai terma sinonim bahkan oleh peguam, ahli undang-undang dan kadangkala hakim. Walau bagaimanapun untuk tujuan perbincangan semasa adalah penting untuk membezakan antara apa yang haram dan apa yang hanya batal. Semua perjanjian yang menyalahi undang-undang atau haram adalah batal; tetapi semua perjanjian batal tidak semestinya haram.
Ini ialah perbezaan penting untuk dibuat bagi tujuan bagaimana Mahkamah memandang dan mendekatinya serta remedi yang tersedia, yang akan dibincangkan kemudian.
Keadaan & Prinsip untuk Mengetepikan Perjanjian Haram dan Kontrak Batal
Di bawah Akta Kontrak 1950 kita, ia memperuntukkan pelbagai situasi di mana kontrak adalah batal.
Sebagai contoh, Seksyen 21 menyatakan:
Di mana kedua-dua pihak kepada sesuatu perjanjian berada di bawah kesilapan mengenai sesuatu perkara fakta yang penting kepada perjanjian itu, perjanjian itu adalah batal.
Contoh lain yang disebut lebih awal ialah Seksyen 26 yang menyatakan:
Sesuatu perjanjian yang dibuat tanpa balasan adalah batal ….
Contoh lain ialah Kontrak Kontinjen / Bersyarat di bawah Seksyen 33 hingga 37.
Ambil Seksyen 36 sebagai contoh. Ia pada dasarnya menyatakan di mana dalam kontrak itu sendiri dinyatakan bahawa jika sesuatu peristiwa tertentu tidak berlaku dalam masa tertentu, maka kontrak itu menjadi batal, seperti yang diputuskan dalam Ja'afar Ibrahim v. Gan Kim Kin [1984] 2 CLJ 89:
Atas tafsiran yang benar, (A1) iaitu (Perjanjian) akan dibatalkan atau menjadi batal atas berlakunya sesuatu peristiwa, iaitu jika permohonan untuk pecah bahagi tanah yang dibuat kepada pihak berkuasa berkenaan, (yang kedua-dua pihak tidak mempunyai kawalan, tidak melibatkan, sudah tentu sebarang peninggalan atau kesalahan ejen dalam mengemukakan permohonan sedemikian), tidak diluluskan menjelang 31 Disember 1977. Kesahan (A1) bergantung pada kelulusan permohonannya pada tarikh ini, dan kewujudan kewajipan bersama bergantung pada syarat kelulusan oleh pihak berkuasa berkenaan menjelang 31 Disember 1977. Dari keterangan pihak-pihak, yang membentuk latar belakang (A1), kepentingan kelajuan kelulusan permohonan untuk pecah bahagi atau untuk mengatakannya dengan lebih ringkas kelulusannya menjelang 31 Disember 1977, adalah untuk kedua-dua pihak, berkenaan (A1), segala-galanya atau tiada. (A1) pada pandangan saya harus ditafsirkan sebagai kontrak bersyarat atau kontrak tertakluk kepada kontingensi, iaitu bersyarat pada, atau kontinjen pada kelulusan permohonan pada tarikh yang ditentukan itu.
Saya putuskan bahawa (A1) (iaitu Perjanjian) dibatalkan atau menjadi batal pada 31 Disember 1977 apabila permohonan untuk pecah bahagi tanah tidak diluluskan oleh pihak berkuasa berkenaan pada hari itu ….
Sekarang untuk kontrak haram, seseorang perlu melihat Seksyen 24 yang menyatakan:
Balasan atau objek sesuatu perjanjian adalah sah, melainkan-
(a) ia dilarang oleh sesuatu undang-undang; (b) ia adalah sedemikian rupa sehingga, jika dibenarkan, ia akan mengalahkan mana-mana undang-undang; (c) ia adalah penipuan; (d) ia melibatkan atau menyiratkan kecederaan kepada orang atau harta orang lain; (e) mahkamah menganggapnya sebagai tidak bermoral, atau bertentangan dengan dasar awam.'
Untuk kontrak haram, Mahkamah akan mengetepikannya. Mari ambil Seksyen 24 (e) di mana Mahkamah menganggap kontrak haram sebagai tidak bermoral atau bertentangan dengan dasar awam.
Kes Mahkamah Agung Charles Ooi Kiah Inn v. Kukuh Maju Industries Sdn Bhd [1993] 2 MLJ 224 dengan tepat menggambarkan prinsip Seksyen 24. Dalam kes itu, defendan memasuki perjanjian dengan plaintif di bawah terma yang dua guaman sivil digaulkan. Defendan juga melaksanakan jaminan. Plaintif telah, semasa pertikaian sedang berlangsung, membuat laporan polis menuduh bahawa beliau telah ditipu. Sebagai sebahagian dari gaulan Plaintif bersetuju untuk menarik balik pertuduhan yang dinyatakan dalam Laporan Polis. Selepas itu, Plaintif menyaman atas jaminan untuk baki yang masih belum dibayar di bawah perjanjian utama. Mahkamah memutuskan bahawa perjanjian yang berkenaan ialah perjanjian yang menyekat pendakwaan dan oleh itu haram.
Rasional untuknya adalah ini:
- jika seseorang membuat laporan polis terhadap pesalah kerana pesalah telah melakukan kesalahan jenayah, keperluan utama dasar awam ialah pesalah mesti dibawa ke muka pengadilan dan hukuman yang sesuai dijatuhkan;
- oleh itu sebarang pembayaran wang untuk mengelak pendakwaan adalah tercela dan pastinya bertentangan dengan dasar awam;
- justeru apabila sesuatu pihak bersetuju untuk menggugurkan atau menarik balik Laporan Polis sebagai balasan dalam kontrak, ia akan bertentangan dengan dasar awam.
Oleh itu, untuk menentukan sama ada kontrak adalah batal atau kontrak adalah haram, seseorang perlu mengkaji matriks fakta dan keterangan setiap kes untuk memutuskan tindakan mana yang perlu diambil apabila menasihati litigan atau apabila meneruskan perkara di Mahkamah.
Ini dengan mudah membawa kepada item seterusnya ceramah ini.
Pendekatan yang Diambil oleh Mahkamah - dan Remedi
Bagaimana Mahkamah akan mendekati mengetepikan kontrak haram dan kontrak batal? Apakah remedi yang tersedia untuk pihak kepada kontrak batal? Adakah remedi tersedia untuk pihak kepada kontrak haram? Untuk menjawab soalan-soalan ini, seseorang mesti sekali lagi melihat matriks fakta untuk menentukan sama ada ia kontrak haram atau kontrak batal.
Ambil kontrak haram dahulu. Sekali lagi contoh yang sama, saya akan bayar anda RM100 jika anda bunuh Encik X. Selepas itu anda bunuh Encik X. Saya enggan bayar anda RM100. Anda kemudian saman RM100 terhadap saya. Apa yang akan Mahkamah buat?
Undang-undang mantap bahawa pihak mesti datang ke Mahkamah dengan tangan yang bersih. Semua orang mengetahuinya. Jadi jika anda datang ke Mahkamah untuk menguatkuasakan tuntutan RM100 anda, ia akan ditolak.
Tetapi apakah rasional untuknya?
Rasionalnya ialah:
- Ia akan bertentangan dengan doktrin in pari delicto iaitu plaintif yang telah menyertai salah laku mungkin tidak boleh menuntut ganti rugi yang timbul daripada salah laku itu;
- Mahkamah akan enggan memberi kesan kepada ganti rugi di bawah kontrak kerana ini akan membantu dalam sesuatu yang haram seperti yang diputuskan oleh Mahkamah Rayuan dalam Lee Nyan Hon v. Metro Charm Sdn Bhd [2009] 6 CLJ 626 di ms 643 & 648:
Jika mahkamah memberikan perintah untuk mengekalkan tuntutan yang dimulakan oleh plaintif ia akan sama dengan mahkamah menggalakkan atau bahkan memberikan sokongan … untuk … mendirikan struktur secara haram melanggar undang-undang dan itu jelas bertentangan dengan dasar awam.
Jadi kerugian akan jatuh di mana ia terletak dan Plaintif tidak akan mendapat apa-apa.
Mari ambil kontrak batal. Bagaimana Mahkamah akan menangani kontrak batal? Katakan saya jual kepada anda pen untuk RM100. Anda bersetuju. Saya kemudian menghantar pen kepada anda dan anda menerimanya. Anda kemudian gagal bayar RM100 kepada saya. Saya boleh saman anda untuk pelanggaran kontrak untuk RM100 itu atau secara alternatif saya boleh saman anda untuk pengembalian pen kerana kegagalan balasan di bawah Seksyen 26.
Dalam situasi sedemikian, Mahkamah akan membantu pihak yang tidak bersalah berbeza dengan senario kontrak haram kerana dalam senario kontrak haram kedua-dua pihak bersalah. Manakala situasi kontrak batal, pihak yang tidak bersalah tidak bersalah.
Sekarang mari ambil senario berbeza. Apa yang berlaku apabila pihak-pihak pada mulanya menandatangani kontrak dengan anggapan ia sah dan kemudian kontrak menjadi batal. Bagaimana Mahkamah akan mendekatinya dan adakah sebarang remedi untuk pihak-pihak?
Syukurlah ini telah dijawab dalam kes Ahmad bin Udoh v. Ng Aik Chong [1970] 1 MLJ 82 di mana Mahkamah Persekutuan memutuskan:
Di bawah perjanjian yang dilaksanakan oleh pihak-pihak, defendan bersetuju untuk memajakkan tanah padi mereka di bawah SP Nos 15408 dan 24189 kepada plaintif untuk tahun 1965 hingga 1970 pada sewa tahunan $250 dan atas pelaksanaan perjanjian menerima sewa enam tahun di muka berjumlah $1,500.
Seksyen 3 Ordinan Pengusaha Padi (Kawalan Sewa dan Jaminan Pegangan) 1955 memperuntukkan bahawa tiada perjanjian tenansi untuk penanaman padi hendaklah untuk tempoh kurang daripada satu musim atau lebih daripada satu tahun dan s. 16 memperuntukkan bahawa sebarang pelanggaran mana-mana peruntukan Ordinan adalah suatu kesalahan.
… kedua-dua pihak sama sekali tidak menyedari s. 3 Ordinan Pengusaha Padi (Kawalan Sewa dan Jaminan Pegangan) 1955 dan oleh itu mereka sedang melaksanakan perjanjian haram.
Dengan kata lain Mungkin ada kes di mana pihak-pihak memasuki perjanjian dengan jujur berfikir bahawa ia ialah perjanjian yang benar-benar sah dan di mana salah seorang daripada mereka menyaman yang lain atau mahu yang lain bertindak atasnya, barulah beliau mungkin menemuinya sebagai batal ….
… memandangkan fakta dan keadaan kes seperti yang didapati oleh Yang Arif Hakim Perbicaraan membuktikan bahawa pihak-pihak tidak tahu bahawa mereka sedang melaksanakan perjanjian haram, s. 66 Ordinan Kontrak (Negeri-negeri Melayu) akan terpakai dan oleh itu plaintif berhak mendapat pengembalian wang muka beliau.
Sekarang Seksyen 66 memperuntukkan:
Apabila sesuatu perjanjian didapati batal, atau apabila sesuatu kontrak menjadi batal, mana-mana orang yang telah menerima apa-apa faedah di bawah perjanjian atau kontrak sedemikian adalah terikat untuk mengembalikannya, atau membuat pampasan untuknya, kepada orang dari siapa beliau menerimanya.
Justeru Seksyen 66 menjadikannya jelas. Jika kontrak menjadi batal - ATAU - apabila kontrak didapati batal bermakna pada mulanya pihak-pihak berfikir mereka menandatangani kontrak yang sah, hanya untuk menemui kemudian kontrak itu batal, maka Seksyen 66 akan terpakai kerana perkataan 'apabila sesuatu kontrak didapati batal'. Mahkamah akan memerintahkan pihak-pihak kembali kepada status quo iaitu sebelum transaksi dimasuki.
Sepatah kata amaran tentang Seksyen 66
Nota: Sepatah kata amaran. Seksyen 66 tidak boleh digunakan secara carte blanche. Hanya kerana kontrak menjadi batal, itu tidak bermakna pihak-pihak dikembalikan kepada kedudukan asal mereka. Terdapat caveat dalam Seksyen 66.
Ia adalah ini. Pihak yang tidak bersalah mesti tidak tahu tentang sebarang salah laku atau ketidakundangan pada masa memasuki kontrak. Jika beliau tahu maka Seksyen 66 tidak akan membantunya seperti yang diputuskan dalam Kes Ahmad Udoh di mana Mahkamah Persekutuan berkata:
Adalah jelas bahawa untuk menggunakan seksyen ini, ketidaksahehan kontrak atau perjanjian hendaklah ditemui selepas pembuatannya. Ini tidak boleh dimanfaatkan oleh pihak yang tahu dari awal tentang ketidakundangannya. Ia hanya terpakai kepada kes di mana salah satu pihak memasuki perjanjian di bawah kepercayaan bahawa ia ialah perjanjian yang sah, iaitu., tanpa pengetahuan bahawa perjanjian itu dilarang oleh undang-undang atau bertentangan dengan dasar awam dan oleh itu haram.
Kesan s. 66 ialah, dalam situasi sedemikian, ia membolehkan seseorang yang tidak in pari delicto menuntut pemulihan memandangkan ia tidak berdasarkan kontrak haram tetapi dipisahkan daripadanya. Itu dibenarkan oleh sebab seksyen kerana tindakan itu tidak diasaskan pada urusan yang tercemar oleh ketidakundangan. Pihak itu hanya mencari untuk dikembalikan kepada status quo ante.
Sekarang apa yang berlaku apabila anda sedang memperjuangkan kes anda, dan anda menemui dari dokumen semasa peringkat Pengurusan Kes bahawa kontrak adalah haram. Anda tidak mempledkannya dalam pleading anda. Apa yang akan anda buat?
Jawapannya dijumpai dalam Lo Su Timber v. Southern Estate Sdn Bhd [1971] 2 MLJ 161 di halaman 203 di mana Mahkamah Persekutuan memutuskan:
Titik sama ada mahkamah boleh mengambil pengetahuan tentang titik ketidakundangan, sama ada diplead atau tidak, telah menjadi subjek banyak keputusan. Saya hanya perlu merujuk kepada kes Snell v. Unity Finance Limited di mana kebanyakan autoriti telah ditangani. Dalam kes itu Willmer LJ merujuk dengan kelulusan kepada proposisi yang dinyatakan oleh Devlin J dalam Edler v. Auerbach yang, mengikuti rujukan kepada North-Western Salt Company Limited v. Electrolytic Alkali Company Limited, berkata:
Kes itu membenarkan, saya rasa, empat proposisi: pertama, bahawa di mana kontrak adalah ex facie haram, mahkamah tidak akan menguatkuasakannya, sama ada ketidakundangan diplead atau tidak; kedua, bahawa di mana, seperti di sini, kontrak tidak ex facie haram, keterangan tentang keadaan luar yang cenderung menunjukkan bahawa ia mempunyai objek haram tidak harus diterima melainkan keadaan yang diandalkan diplead; ketiga, bahawa di mana fakta yang tidak diplead, yang, diambil sendiri menunjukkan objek haram, telah masuk dalam keterangan (kerana, mungkin, tiada bantahan dibangkitkan atau kerana ia dikemukakan untuk tujuan lain), mahkamah tidak harus bertindak atasnya melainkan ia berpuas hati bahawa keseluruhan keadaan yang relevan ada di hadapannya; tetapi, keempat, bahawa di mana mahkamah berpuas hati bahawa semua fakta yang relevan ada di hadapannya dan ia dapat melihat dengan jelas dari mereka bahawa kontrak mempunyai objek haram, ia mungkin tidak menguatkuasakan kontrak, sama ada fakta itu diplead atau tidak.'
Oleh itu di mana terdapat kontrak haram yang anda temui dari dokumen semasa Pengurusan Kes dan ia tidak diplead kerana anda tidak mempunyai dokumen apabila menggubal pleading anda, anda tidak perlu risau kerana Mahkamah tidak akan menguatkuasakan kontrak haram dengan syarat anda membawanya kepada perhatian Mahkamah.
Kemudian anda mungkin bertanya soalan bahawa - memandangkan saya tidak memplead ketidakundangan tetapi saya menemuinya kemudian semasa Pengurusan Kes, dan Plaintif telah lebih awal mengambil beberapa faedah atau wang dari klien saya dari transaksi haram ini, bagaimana saya akan meminta pengembalian wang?
Patutkah saya memfailkan tindakan baharu? Bagaimana saya akan meletakkan doa dalam Penyataan Pembelaan saya?
Dalam situasi sedemikian, anda boleh bergantung pada pleading Pihak Lawan iaitu doa di bawah 'apa-apa relief lanjut dan lain yang Mahkamah anggap sesuai adil dan perlu.'
Doa yang anda lihat pada pleading bukan untuk tunjuk-tunjuk atau perhiasan semata-mata. Mahkamah akan menggunakan doa ini sebagai alat berkesan untuk menegakkan keadilan seperti yang diputuskan dalam Kes Mahkamah Agung Lim Eng Kay v. Jaafar Mohamed Said [1982] CLJ 190:
Dalam apa jua keadaan doa (e) dalam perenggan (7), Apa-apa relief lain yang Mahkamah Yang Mulia ini anggap sesuai untuk diberikan tidak harus diperlakukan sebagai perhiasan semata-mata kepada pleading yang kosong dari sebarang makna. Kami rasa doa ini dan doa untuk kehilangan pendapatan dalam perenggan 5(a) harus memberi hak kepada Mahkamah untuk membuat penilaian sedemikian.
Prinsip ini telah ditegaskan semula dalam Taipan Focus Sdn Bhd v. Tunku Mudzaffar Tunku Mustapha [2011] 1 CLJ 133 di mana Mahkamah Persekutuan memutuskan:
Mahkamah Rayuan bertindak di bawah s.44 CJA (dinyatakan semula lebih awal). Adalah jelas dari bacaan biasa seksyen bahawa Mahkamah Rayuan mempunyai kuasa budi bicara yang luas untuk mencegah prejudis kepada tuntutan pihak-pihak sementara menunggu rayuan. Aduan utama yang dikemukakan oleh peguam untuk Taipan ialah perintah yang dibuat tidak didoakan. Beliau menunjukkan bahawa TM hanya memohon perintah interim untuk memelihara dan melanjutkan kaveat persendirian tersebut sehingga pelupusan rayuan.
Pada penghakiman saya, tiada merit dalam hujah Taipan kerana usul itu juga meminta apa-apa relief lanjut atau lain atau perintah lain yang mahkamah anggap sesuai. Doa itu bukan untuk tunjuk-tunjuk. Mahkamah Rayuan jelas berhak bertindak atas doa itu.
Perintah persetujuan
Satu nota akhir sebelum saya menyimpulkan. Bolehkah Perintah Persetujuan Mahkamah diketepikan atas alasan yang sama yang disebut di atas? Bagaimana Mahkamah akan mendekatinya?
Jawapan kepada ini adalah mudah iaitu walaupun ia Perintah Persetujuan Mahkamah, ia boleh diketepikan seperti mana-mana kontrak lain. Jika Perintah Persetujuan adalah batal atau haram, ia boleh diketepikan seperti mana-mana kontrak lain.
Inilah tepat yang berlaku dalam Lian Mong Yee v. Abdul Rashid Maidin & Ors [2001] 3 CLJ 905 di mana terdapat Perintah Persetujuan yang direkodkan di Mahkamah.
Bahagian relevan terma Perintah Persetujuan digambarkan semula di bawah:
… DAN DIPERINTAHKAN BAHAWA plaintif akan memohon kepada semua pihak-pihak berkuasa yang berkenaan untuk kebenaran menarik balik semua aduan-aduan dan lapuran-lapuran terhadap defendan-defendan …
Dan Mahkamah Rayuan memutuskan bahawa:
Pada penghakiman saya, bidang kuasa untuk mengetepikan kontrak adalah sejagat dan meluas kepada semua jenis kontrak batal. Ia menunjukkan fleksibiliti ekuiti dalam bidang remedi dan keupayaannya untuk melakukan keadilan lengkap dalam kes di mana common law didapati kurang. Seperti mana-mana bidang kuasa ekuiti lain, ia tertakluk kepada sekatan budi bicara yang beroperasi atas nurani litigan tertentu. Jadi, laches, tangan yang tidak bersih, ketiadaan kesalingan dan sebagainya adalah alasan yang atasnya relief ekuiti boleh ditolak.
Dalam contoh semasa, jika responden betul dalam hujah mereka, perintah persetujuan adalah batal kerana ketidakundangan. Ia oleh itu boleh diketepikan seperti mana-mana perjanjian lain. Yang Arif hakim dengan itu mempunyai bidang kuasa yang mencukupi untuk membuat perintah yang beliau buat.'
Dalam Kes Lian Mong Yee, Mahkamah Rayuan menolak Rayuan Perayu dan memutuskan bahawa Perintah Persetujuan Mahkamah adalah haram kerana menyekat pendakwaan:
Di sini juga, perayu telah bersetuju untuk tidak meneruskan tuduhan penipuan yang beliau dakwa dalam laporan polis beliau terhadap responden pertama. Seperti yang diperhatikan oleh Mahkamah Agung dalam kes Charles Ooi, penipuan sebagai kesalahan yang tidak boleh digaulkan, perjanjian untuk menarik balik laporan polis yang mendakwa kesalahan sedemikian adalah bertentangan dengan dasar awam dan batal.
Kesimpulan
Yang di atas bukan panduan lengkap kepada topik ini. Yang di atas secara ringkas menggambarkan perbezaan antara kontrak haram dan kontrak batal dan bagaimana Mahkamah memandang dan mendekatinya. Banyak bergantung pada matriks fakta setiap kes untuk menentukan pendekatan yang betul untuk diambil. Dengan itu terima kasih.
Peguambela & Peguamcara
Pengerusi Subjawatankuasa Undang-undang Sivil Badan Peguam Selangor